Τα στρατόπεδα της αντίστασης

Παλαιστίνιοι πρόσφυγες στις αραβικές χώρες (με αφορμή ένα ταξίδι για τη Παλαιστίνη)

από Διονύσης Γ.

Το κείμενο αυτό γράφεται με αφορμή τη συμμετοχή μου σε ένα καραβάνι αυτοκινήτων που ξεκίνησε από το Στρασβούργο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με προορισμό την Ιερουσαλήμ. Αποτελείτο από κινήσεις πολιτών, μέλη ΜΚΟ, οργανώσεις βάσης και ανθρώπους διαφόρων πολιτικών αποχρώσεων. Φιλοδοξούσε να περάσει από τις χώρες στο δρόμο του, να εξασκήσει την ελευθερία της κίνησης σε Ευρώπη και Μ. Ανατολή, και να προπαγανδίσει το Παλαιστινιακό ζήτημα από όπου περνούσε. Ζητούσε να πάψει η κατασκευή του «φράκτη ασφάλειας», την επιστροφή του Ισραήλ στα σύνορα του 1967 πριν τον πόλεμο των 6 ημερών με την Αίγυπτο, τη Συρία και την Ιορδανία και την επιστροφή των παλαιστινίων προσφύγων και των οικογενειών τους, που κατέφυγαν κατά μυριάδες στη Συρία, στο Λίβανο και την Ιορδανία όταν εκδιώχθηκαν από το στρατό του νεότευκτου τότε κράτους του Ισραήλ το 1948. Σε μια προσπάθεια συσπείρωσης του κόσμου και της κοινής γνώμης στο μεγαλύτερο υποτίθεται δυνατό βαθμό, καλούσε για σεβασμό από το Ισραήλ της Συνθήκης της Γενεύης και της Διακήρυξης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, όπως και του δικαιώματος αυτοπροσδιορισμού των παλαιστινίων και επιστροφής των προσφύγων στις εστίες τους. Επιπλέον αναζήτησε την υποστήριξη και των θεσμών, όπως του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, των Ηνωμένων Εθνών και των τοπικών τουλάχιστον αραβικών και παλαιστινιακών αρχών. Το καραβάνι απέτυχε να εισέλθει στα κατεχόμενα, αφού οι Ισραηλινές δυνάμεις κατοχής του αρνήθηκαν την είσοδο και το έστειλαν πίσω με τη βία. Το παρόν κείμενο επικεντρώνεται στο ζήτημα των παλαιστινίων προσφύγων στις αραβικές χώρες και συγκεκριμένα στους καταυλισμούς στη Συρία και την Ιορδανία. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν αντιπροσωπεύουν τις απόψεις του καραβανιού, ούτε και ταυτίζονται με όλες τις επιλογές του.

Το 1948, μετά από πόλεμο και με τη βοήθεια και των βρετανών αποίκων, το σιωνιστικό κίνημα πέτυχε τη δημιουργία του Ισραηλινού κράτους. Προηγήθηκε η συντριβή του ισχυρού διεθνιστικού κινήματος που έχαιρε την υποστήριξη πολλών εβραίων και ήταν αντίθετο στο σιωνισμό, μετά το ολοκαύτωμα και την απάθεια όλων των ευρωπαϊκών δυνάμεων απέναντι στη θηριωδία. Το μοντέλο που εφαρμόστηκε στο Ισραήλ, όπως και η σιωνιστική ιδεολογία ήταν ευρωπαϊκής βέβαια προέλευσης. Ένα ξεχωριστό έθνος έπρεπε να αποκτήσει το κράτος του, σε βάρος βέβαια των πληθυσμών που ζούσαν πριν εκεί, μαζί με τους εβραίους. Έτσι μπήκε μπροστά η λύση που επιτυχώς, σύμφωνα με ευρωπαίους και σιωνιστές, εφαρμόστηκε στα Βαλκάνια για πρώτη φορά (όπως και τα στρατόπεδα συγκέντρωσης άλλωστε): η μεταφορά πληθυσμών. Το σχέδιο εφαρμόστηκε μεθοδικά υπό την κάλυψη της «αναγκαίας» βίας του πολέμου. 750.000 παλαιστίνιοι διώχθηκαν από τα σπίτια τους και κατέφυγαν σε Συρία, Ιορδανία και Λίβανο. Το σκηνικό επαναλήφθηκε στο Πόλεμο των Έξι Ημερών το 1967, ανεβάζοντας των αριθμό των προσφύγων.

Οι περισσότεροι πρόσφυγες κατέφυγαν σε προσφυγικούς καταυλισμούς που δημιουργήθηκαν από τα Ηνωμένα Έθνη για τη «προσωρινή» τους φιλοξενία. Το πρόβλημα όμως των προσφύγων ποτέ δε λύθηκε. Έτσι οι καταυλισμοί, οι περισσότεροι από τους οποίους βρίσκονται κοντά ή μέσα σε αστικά κέντρα, γιγαντώνονταν άναρχα με τα χρόνια. Σήμερα από τους 4.000.000 περίπου Παλαιστίνιους πρόσφυγες, σχεδόν οι μισοί ζουν στους καταυλισμούς (συνυπολογίζοντας και τους προσφυγικούς καταυλισμούς στη Λωρίδα της Γάζας), πολλοί από τους οποίους έχουν σήμερα εξελιχθεί σε ολόκληρες συνοικίες με φτωχά σπίτια, χτισμένα το ένα πάνω στο άλλο. Σε κάποιους καταυλισμούς, μαζί με τους πρόσφυγες και τους απογόνους τους ζουν και κατώτερα ντόπια αραβικά στρώματα. Πολλά σχολεία και άλλη υποδομή, χρηματοδοτούνται από την υπηρεσία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, που δε θα μπορούσε παρά να ήταν παρούσα σε μια τόσο μεγάλη επιχείρηση μετακίνησης πληθυσμών, «απαλύνοντας» το πόνο των προσφύγων. Τα Ηνωμένα Έθνη δεν έδωσαν ποτέ συνολική λύση στο προσφυγικό ζήτημα και δεν έκαναν τίποτα για να αναγκάσουν το Ισραήλ να αποσυρθεί από τις κατεχόμενες περιοχές, σύμφωνα και με απόφαση της ίδιας της Γενικής Συνελεύσεώς τους.

Οι συνθήκες ζωής, η άναρχη και πυκνή δόμηση (χαοτική πολεοδομία, παρόμοια με μεσαιωνικής πόλης, ασφυκτικά δρομάκια που φθάνουν ως και το πλάτος ενός μέτρου και δεν τα βλέπει ποτέ ο ήλιος) που καθιστά αδύνατη κάθε μεγάλης κλίμακας στρατιωτική ή αστυνομική επέμβαση ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί ισχυρή αίσθηση κοινότητας μεταξύ των κατοίκων τους, και τέλος η δημογραφική σύνθεση των καταυλισμών (παλαιστίνιοι και σπανιότερα άραβες προλετάριοι) αποτελούσε και αποτελεί αγκάθι για τα αυταρχικά αραβικά καθεστώτα. Άλλωστε οι παλαιστίνιοι πρόσφυγες, ως τα κατώτερα στρώματα των αραβικών κοινωνιών, χωρίς πολιτικά δικαιώματα και με υποβαθμισμένες συνθήκες ζωής και εργασίας, αποτελούσαν ανέκαθεν τα μαχητικότερα κομμάτια των αραβικών κοινωνιών. Έτσι ενώ τα αραβικά κράτη αφενός εμφανίζονται να στηρίζουν και να προωθούν το παλαιστινιακό ζήτημα (κυρίως η Συρία), ταυτόχρονα έχουν να αντιμετωπίσουν τους ταξικούς αγώνες των Παλαιστινίων των καταυλισμών. Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις του «Μαύρου Σεπτέμβρη», το 1970 στο Αμμάν, όπου μεγάλες απεργίες και εξεγέρσεις στους καταυλισμούς οδήγησαν το Ιορδανικό καθεστώς να σφαγιάσει 5.000 παλαιστίνιους και να εκδιώξει ακόμη περισσότερους. Παρόμοιο σκηνικό συνέβη σε καταυλισμούς του Λιβάνου το 1982, όπου οι εξεγέρσεις οδήγησαν σε παρέμβαση της Συρίας και της Χριστιανικής Πολιτοφυλακής των Φαλαγγιτών, με στήριξη μάλιστα του Ισραηλινού ναυτικού, και στη σφαγή 1000 Παλαιστινίων και Λιβανέζων στους καταυλισμούς Σάμπρα και Σάτιλα στη Βηρυτό.

Η ΟΑΠ (Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης), απέναντι σ’ αυτή τη κατάσταση τήρησε την «αρχή της μη επέμβασης» στο εσωτερικό των αραβικών κρατών. Με τον ισχυρισμό ότι ο αγώνας για την απελευθέρωση της Παλαιστίνης είναι σημαντικότερος, απείχε από οποιαδήποτε στήριξη των αγώνων των προσφύγων και συμμάχησε με τις αραβικές άρχουσες τάξεις, δείχνοντας έτσι την ταξική της αλληλεγγύη με αυτές. Έτσι, δεν στήριξε τους αγώνες των προσφύγων για ανατροπή των αυταρχικών καθεστώτων και περισσότερα δικαιώματα, και έμεινε άπρακτη όταν παλαιστίνιοι και άλλοι άραβες προλετάριοι σφάζονταν από αυτά. Αυτό βέβαια δεν απέτρεψε την εκδίωξη του αρχηγείου της ΟΑΠ από το Αμμάν πρώτα, με συμφωνία του Αραφάτ, και από τη Βηρυτό έπειτα, εφόσον είχαν μεγάλη επιρροή στους εκεί παλαιστίνιους, αποτελώντας κατά κάποιο τρόπο «κράτος εν κράτει», αν και όπως φαίνεται από τα παραπάνω δεν είχαν τον έλεγχο των προσφυγικών πληθυσμών, ούτε υποκινούσαν τους αγώνες τους.

Οι ίδιοι οι πρόσφυγες και οι απόγονοί τους ζουν όλα αυτά τα χρόνια με διακαή πόθο «να γυρίσουν στα σπίτια τους, αν και μια λύση του προσφυγικού ζητήματος φαίνεται όλο και πιο απόμακρη. Ταυτόχρονα οι συνθήκες ζωής στους καταυλισμούς, με τη κοινή ζωή σε πυκνοκατοικημένες και φτωχές συνοικίες με λειψή υποδομή, αλλά και η αντιμετώπισή τους από τα αραβικά καθεστώτα που τους στερούν τα πολιτικά τους δεκαιώματα, ενισχύουν τη προσφυγική τους ταυτότητα, αν και οι περισσότεροι έχουν γεννηθεί μακριά από «τη πατρίδα τους».Η ταυτότητα αυτή ενισχύεται συστηματικά και μέσα από το περιεχόμενο της εκπαίδευσής τους, τις γιορτές και τις εκδηλώσεις που οργανώνονται συνέχεια, με κεντρικό θέμα την «έξοδο» και τον αλυτρωτισμό των προσφύγων.

Το «πρόβλημα» των παλαιστινίων προσφύγων των καταυλισμών αναδεικνύεται έτσι σε μείζον ζήτημα για τη σταθερότητα των αραβικών αυταρχικών καθεστώτων αλλά και γενικότερα της περιοχής. Εξεγέρσεις και αγώνες στις αραβικές χώρες μπορούν να προκαλέσουν αλυσιδωτές αντιδράσεις στις κατεχόμενες περιοχές και το αντίστροφο. Μπορούν να αμαυρώσουν την εικόνα των αραβικών δυναστειών, που εμφανίζονται ως υπερασπιστές των παλαιστινίων, ακόμη και της Παλαιστινιακής Αρχής σχετικά με το πόσο πραγματικά ενδιαφέρεται για τα κατώτερα αυτά στρώματα. Ο έλεγχος επομένως των παλαιστινίων προσφύγων είναι προς όφελος πολλών. Της ΟΑΠ, ως χαρτί στις σχέσεις της με τα αραβικά καθεστώτα. Των ίδιων των αραβικών καθεστώτων στη προσπάθεια ελέγχου των πληθυσμών και επιβολής της εξουσίας τους, καθώς στο παρελθόν έχει απειληθεί και η ίδια τους η ύπαρξη από παλαιστινιακές εξεγέρσεις. Τέλος και του Ισραήλ αλλά και των ΗΠΑ και της Ευρώπης, που έχουν συμφέρον από την ύπαρξη στη Μ. Ανατολή καταπιεστικών αραβικών καθεστώτων. Το μεν Ισραήλ για την ίδια του την ύπαρξη και σταθερότητα, καθώς ανεξέλεγκτες παλαιστινιακές εξεγέρσεις στις αραβικές χώρες σίγουρα θα είχαν ολέθριες συνέπειες και μέσα στο Ισραήλ και τα Κατεχόμενα. Το ενδιαφέρον του στο ζήτημα αποδεικνύει και η στρατιωτική συνδρομή του στη κατάπνιξη των εξεγέρσεων στη Βηρυτό (βλ. πάνω) Οι Δυτικές Δυνάμεις τέλος, γιατί συνδέουν την ύπαρξη του Ισραήλ με ζωτικά τους συμφέροντα στη περιοχή αλλά και γιατί διατηρούν εμπορικές σχέσεις με τα αραβικά καθεστώτα ( π.χ. η Γαλλία με τη Συρία). Απ’ ότι φαίνεται λοιπόν, το Παλαιστινιακό ζήτημα περνάει και μέσα από τους καταυλισμούς των προσφύγων, κάτι που οι εξουσιαστές κάθε πλευράς προσπαθούν να κρύψουν.

episfaleia
#4 Επισφάλεια;
(σε PDF)

Sergio
#3 Μια νύχτα με τον Sergio στη Ρώμη
(σε PDF)

Feminismos
#2 Ο εργατίστικος φεμινισμός στην Ιταλία του '70
(σε PDF)

Energeia
#1 Κατανονωντας το ενεργειακό ζήτημα
(σε PDF)

Metanstasteush
#3 Η μετανάστευση και οι αγώνες της
(σε PDF)

Metanstasteush
#2 Από τον ιταλικό Εργατισμό (Operaismo) στον «Αυτόνομο Μαρξισμό»
(σε PDF)

Metanstasteush
#1 Τα θέλουμε όλα!
(σε PDF)

Η συνέλευση της συντακτικής ομάδας του Black Out συναντιέται κάθε τετάρτη στην κατάληψη φάμπρικα Υφανέτ Ομήρου & Περδίκα (Κάτω Τούμπα) Θεσσαλονίκη